Việc bảo trì các bộ phận của xe máy là một phần quan trọng trong việc duy trì hiệu suất và độ bền của chiếc xe. Khiến cho chiếc xe của bạn hoạt động trơn tru và an toàn hơn trên đường. Từ việc thường xuyên kiểm tra dầu nhớt, đến việc làm sạch bộ lọc không khí và điều chỉnh dây ga, mỗi công việc bảo trì đều đóng góp vào sự hoạt động mạnh mẽ và ổn định của xe. Chăm sóc và bảo dưỡng đều đặn cũng giúp tránh được những sự cố không mong muốn và kéo dài tuổi thọ của xe máy.
Xem thêm: Bảo trì xe máy – Nâng cao hiệu suất và độ bền (Phần 1)
9. Xích tải/ Dây đai:
a. Chức năng và cấu trúc:
Xích tải/ dây đai truyền năng lượng từ động cơ tới bánh xe sau và đồng thời nó cũng giảm bớt sự thay đổi đột ngột mô men từ động cơ khi động cơ tăng tốc và giảm tốc
– Xích tải:
Xích tải bao gồm các mắt ngoài và mắt trong lần lượt nối với nhau với chốt và con lăn giữa các mắt trong. Có hai loại xích tải một loại có liên kết xích có thể tháo, nối xích tại một điểm và đầu cuối không có nối. Để kéo dài tuổi thọ vài loại có mỡ trong chốt với vòng phớt O giữa các chốt nối
– Dây đai:
Dây đai được sử dụng là loại đai V, đây là loại đai răng cưa làm bằng cao su nhân tạo và các dây thở trong lõi. Xe tay ga loại nhỏ sử dụng loại có răng một mặt bên trong còn lại xe ga tay lớn thường sử dụng loại đai có cả mặt trong và mặt ngoài.
b. Cần bảo trì:
– Xích tải:
Trong quá trình sử dụng xích tải sẽ bị ruỗi dài ra do mòn các chốt và các mắt. Con lăn của xích tải cũng bị mòn nhiều khi ăn khớp với các nhông mỡ trên xích bị phá hủy trong khi nhiệt độ tăng do ma sát giữa xích tải và nhông. Nước và bụi bẩn cũng ảnh hưởng nhiều do đó độ trùng của xích tăng lên và sử dụng với bôi trơn kém.
– Dây đai:
Dây đai bị mòn do nó luôn tiếp xúc với puli, nó cũng cứng và phá hủy do oxi hóa và nhiệt từ ma sát vì nó làm bằng cao su
c. Nếu không thực hiện bảo trì:
Xích tải:
– Khị độ chùng bị tăng do bị dãn ra của xích, xích có thể nhảy ra khỏi răng hoặc phát sinh tiếng ồn.
– Bôi trơn không đúng là tăng mòn của con lăn và nhông xích
Dây đai:
– Mòn hoặc cứng dây đai có thể làm trượt và mấy công suất và tiêu hao nhiên liệu
d. Kiểm tra:
Kiểm tra và điều chỉnh xích/ dây đai theo các điểm sau và thay thế nếu cần thiết, xích tải kiểm tra và điều chỉnh độ chùng nếu cần thiết.
(1) Về số không và để xe bằng chống đứng hoặc chống bên
(2) Kiểm tra trùng xích ở giữa xích và nhông, quay bánh xe bằng tay và kiểm tra độ trùng ở các điểm khác nhay của xích lặp lại kiểm tra một vài lần nếu chỗ trùng nhỏ nhất nằm ngoài tiêu chuẩn thì cần điều chỉnh lại (Về tiêu chuẩn độ trùng tham khảo hướng dẫn bảo trì)
(3) Khi độ trùng quá lớn điều chỉnh như sau:
– Lới lòng trục sau tới khi nó có thể di chuyển được
– Lới lỏng ốc khóa, xoay ốc điều chỉnh/ bu lông điều chỉnh (Điều chỉnh có khía, điều chỉnh cho cả hai bên khía đều nhau. Trước khi điều chỉnh quay bánh xe bằng tau để tới chỗ chùng nhỏ nhất)
(4) Xiết lại trục bánh xe và kiểm tra lại độ trùng
(5) Xiết ốc khóa
(6) Khi bánh sau là phanh tang trống hành trình tự do của chân phanh có thể thay đổi sau khi điều chỉnh xích, cần điều chỉnh lại hành trình này.
* Thời điểm thay thế xích:
– Khi dấu điều chỉnh rơi vào vùng đỏ sau khi điều chỉnh xích cần phẩn thay thế
– Với loại xích không có chỉ thị mòn đo khoảng cách giữa các chốt nếu giá trị vượt quá giới hạn thay thế xích mới
* Làm sạch và bôi trơn xích:
(1) Sử dụng dung môi khó cháy hoặc có điểm cháy cao (dầu hỏa) làm sạch xích nếu nó quá nhiều bụi bẩn sau đó làm sạch nước để tẩy sạch (đối với xích loại có phớt O rửa với áp lực cao hay dung môi có thể làm hỏng phớt)
(2) Lau sạch nước và dung môi và làm khô xích
(3) Bôi trơn xích bằng dầu.
* Kiểm tra nhông:
Kiểm tra nhông đĩa xích xem có mòn hay hư hỏng răng không. Khi nó mòn quá giới hạn thì có thể xích sẽ nhảy ra ngoài răng. Khi điều này xảy ta có nghĩa nhông đã mòn (Không dùng xích mới với nhông đĩa đã mòn, xích mới sẽ mòn rất nhanh chống chỉ nên thay xích và nhông mới cùng một lúc)
* Kiểm tra dây đai:
– Kiểm tra bề mặt dây đai xem có nứt hay hư hỏng và cứng hoặc hỏng cao su không
– Đo độ mòn dây đai, thay thế một dây đai nếu mòn quá giới hạn sửa chữa
10. Dầu phanh:
a. Chức năng và cấu trúc:
Dầu phanh được đổ vào xi lanh phanh chính ống dầu và ngàm phanh. Nó truyền lực từ cần phanh hoặc bàn đạp phanh tới ngàm phanh bằng áp suất thủy lực. Do đó dầu phanh nên thay thế. Dầu phanh cần có những điểm sau:
– Điểm sôi của dầu cao.
– Không ăn mòn kim loại.
– Không làm nở cao su.
– Có độ nhớt thích hợp khi nóng hay nguôi.
– Có khả năng bôi trơn.
Tiêu chuẩn DOT chỉ ra loại dầu phanh có ba loại dầu phanh và được xác định theo chỉ số DOT. Ba loại này phân loại theo điểm sôi của dầu: DOT 3, DOT 4 và DOT 5. Xe gắn máy Honda sử dụng loại DOT3 hoặc DOT4. Tham khảo sách hướng dẫn bảo trì để biết được loại dầu phanh mà xe sử dụng
Tiêu chuẩn dầu phanh (điểm sôi)
| Phân loại | Khô | Ẩm (có 3.5 % nước) | Thành phần chính |
| DOT 3 | 205°C hoặc cao hơn | 140°C hoặc cao hơn | Glycol ether |
| DOT 4 | 230°C hoặc cao hơn | 155°C hoặc cao hơn | Glycol ether |
| DOT 5 | 260°C hoặc cao hơn | 180°C hoặc cao hơn | Silicone |
b. Cần bảo trì:
Dầu phanh hút hơi ẩm trong không khí và điểm sôi của dầu giảm xuống, và nó cũng giảm chất lượng do nhiệt sinh ra khi hãm phanh. Màu sắc của dầu phanh đổi theo thời gian, nhưng không thể nói là khi nào dầu kém chất lượng hay dầu hút ẩm như thế nào nếu chỉ nhìn qua màu sắc. Bạn không thể xác định dầu còn có thể sử dụng hoặc không thể dùng. Do đó dầu phanh cần thay thế định kỳ.
c. Nếu không thực hiện bảo trì:
– Khi phanh được sử dụng trong khi mực dầu quá thấp hay rò rỉ. Nó không thể truyền lực từ bàn đạp phanh hay từ phanh tay tới ngàm phanh
– Dầu phanh rất dễ hút hơi ẩm. Khi độ ẩm trong dầu cao thì điểm sôi của dầu giảm và gây ra hiện tượng khóa hơi và đó là lý dỏ làm rỉ các chi tiết bên trong và làm chức năng giảm sút (Khóa hơi là vấn đề phát sinh khi dầu phanh sôi do nhiệt và phát sinh bọt khí do đó hệ thống phanh trở lên không hiệu quả)
d. Kiểm tra:
Kiểm tra hệ thống phanh theo các điểm sau: thay thế dầu phanh định kỳ đều đặn theo lịch bảo trì
– Tác động vào tay phanh thật chặt, kiểm tra hệ thống phanh (ống nối,…) xem có rò rỉ dầu phanh hay không. Kiểm tra mực dầu phanh trong bình dự trữ và kiểm tra mực dầu ở dấu thấp nhất có đủ không (Dầu phanh không tiêu hao như dầu động cơ trong khi sử dụng bình thường, có hai lí do làm mực dầu phanh giảm xuống)
– Bố phanh bị mòn
– Rò rỉ dầu phanh trong hệ thống phanh.
11. Phanh tang trống (đùm)/ phanh đĩa:
a. Chức năng và cấu trúc:
Hệ thống phanh là cơ cấu làm chậm hay dừng xe nhờ sử dụng lực ma sát. Đối với phanh đùm, guốc phanh đẩy vào trống phanh và từ từ làm chậm xe lại nhờ lực ma sát. Đối với phanh đĩa bố phanh ép chặt vào đĩa phanh gắn trên bánh xe sử dụng lực của chất lỏng dầu phanh tạo hiệu quả phanh.
b. Cần bảo trì:
Guốc phanh / bố phanh đẩy chặt vào trống phanh / đĩa phanh và mòn đều trong quá trình sử dụng. Đối với phanh đùm hành trình tự do của tay hay bàn đạp phanh tăng do phanh bị mòn ở guốc phanh, và dãn dài của dây cáp phanh.
* Hành trình tự do của phanh thủy lực tự động điều chỉnh
c. Nếu không thực hiện bảo trì:
– Khi guốc phanh và bố phanh quá giới hạn sửa chữa, lực ma sát sẽ giảm và hiệu quả phanh sẽ giảm. Khi bị mòn quá mức là lý do các chi tiết kim loại của bố và guốc phanh tiếp xúc với trống phanh hoặc đĩa phanh, và đĩa hoặc trống phanh sẽ hỏng và tăng chi phí sửa chữa.
– Tăng hành trình tự do của tay phanh hay bàn đạp phanh sẽ giảm hiệu quả của quá trình phanh và đó là lý do thời gian hoạt động của phanh giảm và giảm lực hãm cần thiết
d. Kiểm tra:
Kiểm tra hệ thống phanh theo các điểm sau, thay thế guốc phanh và bổ sung phanh khi nó mòn quá giới hạn sửa chữa.
– Phanh tang trống:
Kiểm tra mòn của trống phanh
(1) Kiểm tra chỉ thị mòn phanh khi tay hay bàn đạp phanh được hoạt động. Khi dấu mũi tên trên chỉ thị độ mòn thẳng với dấu trên bát phanh bạn cần nghi ngờ guốc phanh hay trống phanh bị mòn –> Tháo phanh ra
(2) Kiểm tra trống phanh nếu trống phanh tốt thì thay thế bộ guốc phanh mới
Kiểm tra và điều chỉnh hành trình tự do của phanh:
(1) Đo hành trình tự do tại đỉnh của tay hay bàn đạp phanh bằng thước kẻ
(2) Làm điều chỉnh bằng vặn đai ốc của cáp hay đũa phanh. Chú ý một điều chắc chắn rãnh khuyết trên ốc phải nằm tù vào đúng.
(3) Sau khi điều chỉnh phải chắc chắn phanh không bị trượt bởi phương pháp điều chỉnh vừa rồi
– Phanh đĩa:
Kiểm tra mòn của bố phanh: kiểm tra dấu chỉ thị mòn, nếu mòn đến dấu chỉ thị thay hết bố phanh mới theo một bộ
12. Công tắc đèn phanh/ điểm rọi đèn lái:
a. Chức năng và cấu trúc:
Công tắc đèn phanh được trang bị cho riêng từng phanh trước hay phanh sau. Trong trường hợp của bàn đạp phanh sau thời điểm sáng của đèn phanh có thể điều chỉnh và đồng thời có vít cho điều chỉnh điểm rọi của đèn lái
b. Cần bảo trì:
Đối với tay phanh không cần điều chỉnh thời điểm sáng của đèn phanh. Tuy nhiên đối với phanh chân thì cần phải điều chỉnh lại đồng thời đối với đèn lái mòn của hệ thống giảm xóc là lý do làm điểm rọi thay đổi
c. Nếu không thực hiện bảo trì:
Điều chỉnh công tắc đèn phanh không thích hợp cũng như điểm rọi không chỉ khó chịu với người điều khiển mà nó có thể là lý do gây va chạm khi khách hàng không thấy điểm gì bất thường thì việc kiểm tra điều chỉnh vẫn là cần thiết.
d. Kiểm tra:
– Kiểm tra độ rọi của đèn chiếu xa nếu nó không đúng điều chỉnh lại
– Kiểm tra thời điểm sáng của đèn phanh nó phải sáng trước khi phanh có hiệu lực, nếu thời điểm không đúng thì điều chỉnh lại.
13. Ly hợp:
a. Chức năng và cấu trúc:
Ly hợp truyền năng lượng từ dọng cơ tới bộ số. Nó cho phép bộ số truyền hay không truyền lực khi ấn cần số hay khi dừng xe. Có hai loại ly hợp, nó xác định qua phương pháp kích hoạt. Một loại bằng tay được sử dụng cần điều khiển ở tay trái và một loại tự động ly tâm sử dụng lực ma sát ăn khớp khi tốc độ động cơ tăng lên.
b. Cần bảo trì:
Ly hợp sử dụng các vật liệu ma sát (ví dụ: đĩa ly hợp) và nó sẽ mòn sau nhiều lần sử dụng lặp đi lặp lại. Phần lớn hệ thống sử dụng dây cáp cho hoạt động và sự dãn cáp có thể là lý do tăng hành trình tự do của ly hợp.
c. Nếu không thực hiện bảo trì:
– Mòn đĩa ma sát làm ly hợp bị trượt
– Khi dây cáp ly hợp bị dãn dài, hành trình tự do của ly hợp tăng lên và nó làm ly hợp ngắt ra không hết và gây khó khăn khi chuyển số.
d. Kiểm tra:
Kiểm tra các điểm sau và điều chỉnh nếu cần thiết
– Ly hợp tay:
Kiểm tra hành trình tự do
(1) Kiểm tra hành trình tự do ở đầu của tay ly hợp dùng cáp (Khi hành trình tự do quá lớn, ly hợp sẽ không ngắt hoàn toàn và nó sẽ bị trượt nếu hành trình tự do quá nhỏ)
(2) Nếu hành trình tự do không đúng điều chỉnh sơ cấp với việc xoay ốc điều chỉnh sau khi nới lỏng ốc khóa ở cần ly hợp và sau đó điều chỉnh với tay ly hợp
Mực dầu ly hợp: Với ly hợp điều khiển bằng dầu thủy lực thì hành trình tự do của nó không cần điều chỉnh. Kiểm tra mực dầu khi mực dầu xuống thấp, kiểm tra rò rỉ hệ thống và thay thế dầu theo định kỳ bảo dưỡng.
– Ly hợp ly tâm tự động:
+ Kiểm tra ly hợp: kiểm tra các điểm sau điều chỉnh khi bạn thấy bất thường (như cắt không hoàn toàn,…)
+ Xe không được dịch chuyển với số 1 khi chạy cầm chừng (ly hợp ngắn)
+ Xe không được di chuyển với số 1 khi ấn cần số xuống và mở ga (ly hợp ngắn)
+ Điều chỉnh ly hợp:
(1) Nới lỏng ốc khóa và quay bu lông điều chỉnh theo chiều kim đồng hồ một vòng
(2) Quay lại bu lông điều chỉnh theo chiều ngược lại cho tới khi cảm thấy có trở lực
(3) Quay bu lông điều chỉnh theo chiều kim đồng hồ 1/8 vòng tự vị trí điều chỉnh ở phần 2 và xiết chặt ốc khóa
14. Giảm xóc:
a. Chức năng và cấu trúc:
Hệ thống giảm xóc nhận lực va chạm từ mặt đường và làm cho điều kiển xe dễ dàng hơn. Hơn nửa giới hạn theo phương thẳng đứng dịch chuyển của bánh xe (kiểm soát rung động) khi bánh xe đi vào ổ gà an toàn tay lái hay lực phanh. Các loại giảm xóc bao gồm:
b. Cần bảo trì:
Giảm xóc lặp đi lặp lại quá trình dãn và nén và làm các chi tiết như ống lót và cao su bị mòn và giảm tính năng, nối gắp có thể bị lỏng và khe hở quá lớn vi trượt và xoay lặp đi lặp lại
c. Nếu không thực hiện bảo trì:
– Khi các chi tiết nối bị mòn, đảo hoặc hư hỏng thì mòn của các chi tiết khác sẽ nhanh và ồn, rung lắc, khiến cho điều khiển không thoải mái cũng như phanh không hiệu quả.
– Khi hấp thu lực giảm chấn giảm do rò rỉ dầu hay hư hỏng của các chi tiết, thì rung động của lò xo không được kiểm soát và làm lái xe không thoải mái và an toàn, hiệu quả phanh giảm.
d. Kiểm tra:
Kiểm tra các điểm sau
– Kiểm tra giảm xóc trước:
(1) Với xe trang bị hãm phanh trước, ấn tay lái xuống một vài lần để nhín trước bị đè xuống (khi bạn thấy có khe hở và kêu kiểm tra vòng bi cổ lái và giảm xóc trước xem có gì bất thường không)
(2) Kiểm tra phớt kín của giảm xóc trước xem có bị rò rỉ dầu không, bề mặt trước của giảm xóc có hư hỏng gì không.
– Kiểm tra giảm xóc sau:
(1) Ấn phần đuôi sau xe xuống một vài lần để kiểm tra giảm xóc (khi đó chú ý độ rơ và tiếng ồn bất thường, kiểm tra chốt càng sau và giảm xóc xem có gì bất thường không)
(2) Kiểm tra rò rỉ dầu của giảm sóc sau
(3) Nâng bánh sau lên khỏi mặt đất, giữ trục bánh sau và lắc về hai phía trái và phải, trước và sau để kiểm tra chốt bản lề trục càng sau xem có mòn, hư hỏng hay lỏng không.
15. Vành và bánh xe:
a. Chức năng và cấu trúc:
Vành bánh xe đỡ toàn bộ trọng lượng của xe và truyền thành chuyển động của xe khi nhận lực từ động cơ và thu nhận các tác động từ mặt đường khi lái xe. Có vài loại khác nhau về vành bánh xe tùy theo mục đích, khối lượng xe và cỡ động cơ.
b. Cần bảo trì:
Lốp được làm từ cao su, nó là chủ thể bị mòn và hư hại trong quá trình sử dụng và bị cứng, nứt và lão hóa. Áp suất lốp sẽ giảm khi sử dụng.
Lốp có thể bị biến dạng và không cân bằng do tác động từ mặt đường và vòng bi bánh xe có thể bị ảnh hưởng.
c. Nếu không thực hiện bảo trì:
Khi lốp mòn và biến dạng nếu tiếp tục sử dụng các vấn đề sau có thể xảy ra:
– Giảm hấp thụ lực do mòn
– Tăng tiêu hao nhiên liệu do áp suất giảm và nguy cơ nổ lóp khi lái xe với tốc độ nhanh
– Rung động, ồn và lốp mòn bất thường khi vòng bị bị rơ
– Rung động xe khi lái với vành bánh xe hư hỏng và biến dạng sẽ mất an toàn và khí chịu khi điều khiển
d. Kiểm tra:
Kiểm tra các điểm sau, điều chỉnh và thay thế nếu cần thiết:
– Kiểm tra lốp:
Kiểm tra áp suất lốp:
+ Kiểm tra áp suất có trong tiêu chuẩn với đồng hồ đo áp suất khi lốp xe nguội (không phải sau khi đi xe). Kiểm tra hư hỏng của lớp, kiểm tra ta lông và cạnh lốp xem có hư hỏng gì không.
+ Kiểm tra chiều sâu của ta lông (gai lốp) xem có mòn không. Dùng thước kiểm tra và kiểm tra chiều sâu toàn bộ các vị trí.
– Chỉ thị độ mòn:
Lốp có chỉ thị độ mòn khi nhìn vào rãnh gián đoạn có các dấu chỉ thị và khi dấu chỉ thị này so với rãnh còn khoảng 0.8 mm thì cần thay lốp mới. Chỉ thị độ mòn có vài vị trí trên lốp, nó được đánh dấu hình tam giác cạnh lốp.
– Kiểm tra vành bánh:
Kiểm tra vòng bi:
+ Nâng bánh xe lên khỏi mặt đất, lắc về phía trước, sau, phải và trái kiểm tra độ rơ, quay bánh xe bằng tay và kiểm tra tiếng ồn (chắc chắn giảm xóc trước và càng sau chặt khi kiểm tra)
Kiểm tra nan hoa:
Đối với bánh xe nan hóa, dùng một tô vít gõ nhẹ để kiểm tra xem có lỏng nan hoa không nếu có nan hoa nào lỏng hơn các nan hoa khác thì xiết lại.
16. Vòng bi cổ lái:
a. Chức năng và cấu trúc:
Cổ lái kiểm soát trực tiếp xe và đồng thời tiếp nhận tác dụng của bánh xe trước. Cổ lái có một trục xoay và được đỡ bởi các ô bi để hoạt động nhẹ nhàng.
b. Cần bảo trì:
Vòng bi cổ lái có thể lỏng và lắc lư do tác động từ mặt đường và tải từ bánh trước. Dây điện, ống dầu và các cáp điều khiển được lắp xung quanh cổ lái. Nếu các đường dây và ống này được lắp không thích hợp thì hoạt động của cổ lái có thể bị ảnh hưởng.
c. Nếu không thực hiện bảo trì:
Khi phần treo và ổ bi bị hỏng, lắc thì rung động có thể xuất hiện khi lái xe và giảm tính năng điều khiển xe
d. Kiểm tra:
Kiểm tra các điểm sau:
– Nâng bánh trước khỏi mặt đất và xoay tai lái các phía xem hoạt động có nhẹ nhàng hay không
– Lắc giảm xóc trước về phía trước và phía sau xem có lỏng các phần liên kết hay hỏng ổ bi không.
Để bảo trì xe máy, việc thường xuyên kiểm tra và bảo dưỡng là không thể thiếu. Điều này bao gồm việc kiểm tra dầu nhớt, dầu phanh, nước làm mát, và các chất lỏng khác để đảm bảo chúng ở mức độ đủ và không bị rò rỉ. Ngoài ra, kiểm tra và làm sạch các bộ phận như bộ lọc không khí, bộ lọc dầu, và bộ lọc xăng cũng rất quan trọng để đảm bảo sự hoạt động ổn định của động cơ.
Không chỉ làm sạch và bảo dưỡng, việc thay thế các bộ phận hao mòn và hỏng hóc cũng là một phần không thể thiếu của quá trình bảo trì. Đảm bảo rằng các lốp xe còn đủ độ sâu gai và không bị hở, xích không bị chảy dầu và mòn, và bộ phận phanh đang hoạt động hiệu quả sẽ giúp tăng tuổi thọ của xe và đảm bảo an toàn khi di chuyển.
Cuối cùng, việc theo dõi lịch trình bảo dưỡng theo hướng dẫn của nhà sản xuất cũng rất quan trọng. Việc này giúp đảm bảo rằng các bộ phận sẽ được kiểm tra và bảo dưỡng đúng cách, từ đó giảm thiểu nguy cơ sự cố và duy trì hiệu suất tốt nhất của xe máy.
