Khi nói đến việc bảo dưỡng xe máy, việc thay dầu là một trong những hoạt động quan trọng nhất mà mọi chủ xe cần thực hiện đều đặn. Dầu đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ và duy trì sự hoạt động mượt mà của động cơ. Việc thay dầu định kỳ không chỉ giúp kéo dài tuổi thọ cho động cơ mà còn cải thiện hiệu suất lái và giảm nguy cơ hỏng hóc. Tuy nhiên, việc lựa chọn loại dầu phù hợp và tuân thủ đúng quy trình thay dầu là điều cần thiết để đảm bảo xe hoạt động ổn định và an toàn trên mọi hành trình.
a. Sự tồn tại của dầu máy cho sự hoạt động nhẹ nhàng và phát triển cải tiến của động cơ:
Trong thời kỳ của động cơ đốt trong, giống như động cơ hơi nước, bước đầu động cơ đốt trong là động cơ 2kỳ- 4 kỳ và động cơ diesel hơn nữa thời kỳ mới triển kha, thí dụ như phát triển tàu thủy hoặc động cơ phản lực cũng như sự phát triển vững chắc hiện tại. Bên cạnh đó là dầu máy với tiêu chuẩn nóng hay lạnh tải nặng hay áp lực cao đều làm động cơ hoạt động nhẹ nhàng êm ái. Cơ chế của dầu trở nên nghiêm ngặt hơn động cơ tăng tốc bình thường và điều kiện họat động trở nên ổn định hơn. Đó là sự mong muốn tăng lên của dầu mát và thực hiện chức năng của dầu. Các loại xe máy quen thuộc được đưa ra dầu máy lúc nào cũng có trong động cơ và nó còn tiếp tục trong tương lai. b. Bắt nguồn từ dầu thực vật và động vật và bây giờ là công nghệ mới nhất:
Nhân loại đã bắt đầu từ 500000 năm trước đây. Dầu máy bôi trơn đã được sử dụng từ 7000 năm trước đây. Vài tác phẩm văn học 1400 trước công nguyên cho thấy, bánh xe dùng mỡ bôi trơn từ nhựa dính tới thời gian đó máy móc phát triển sử dụng dầu từ thực vật và động vật, đầu tiên dầu động cơ được làm từ các động vật hoặc thực vật có chất béo. Dầu động cơ phát triển mạnh mẽ trong chiến tranh thế giới khi có sự cạnh tranh phát triển xe cộ cho chiến tranh, đặc biệt dầu dùng cho máy bay không được vượt quá 1,5% so sánh với xăng. Thời gian đó qua đi động cơ có mục tiêu là điều kiện họat động ổn định vì vậy dầu phải trở nên ổn định và bền vững hơn.Với tất cả đòi hỏi đó cộng với sự đầu tư nghiên cứu phát triển kỷ nguyên mới của dầu ra đời.
Hiện tại dầu được nghiên cứu với tính chất hóa, lý, cơ khí và luyện kim. Cơ sở nghiên cứu và sản xuất dầu trên phương diện hóa học trong sự liện quan ảnh hưởng với lĩnh vực cơ khí và luyện kim bởi vì một nghiên cứu trong lĩnh vực hóa học cần có nhiều lĩnh vực khoa học khác.
2. Dầu máy thích hợp cho động cơ:
a. Dầu máy cho động cơ xe máy và ô tô:
Ngày nay động cơ xe máy có hộp số trong lốc máy. Dầu động cơ bôi trơn trục cơ, xilanh, đầu quy lát và đồng thời luôn cả bộ số, hơn nữa từ khi ly hợp của xe máy là ly hợp ma sát ướt dầu còn bôi trơn cả hệ thống ly hợp, do đó dầu máy của xe gắn máy phải có tính năng và chất lượng thỏa mãn tất cả các đòi hỏi trên.
Một mặt khác trong xe bốn bánh (ôtô) vỏ động cơ và hộp số tách biệt và bôi trơn của chúng cũng tách biệt. Hơn nữa, ly hợp là loại khô do đó dầu bôi trơn động cơ ôtô không có trong hộp số và ly hợp nhưng phải có các đáp ứng lại với yêu cầu của động cơ. Loại dầu máy mới nhất cho động cơ ôtô phát triển với tiêu chuẩn độ nhớt thấp cản trở ma sát thấp cải thiện việc tiết kiệm nhiên liệu. Nó là tính năng cao cho xe ô tô nhưng không được thiết kế dành cho xe gắn máy do đó nếu dùng cho động cơ xe gắn máy có thể bị trượt ly hợp. Áp lực cao trong bộ số áp lực trên mặt răng sẽ phá hủy màng dầu cuối cùng làm hỏng bề mặt công tác của bánh răng. 3. Luân chuyển dầu trong động cơ
Dầu được hút bởi bơm dầu và ép đẩy đưa tới các chi tiết khác nhau của hệ thống bôi trơn. Dầu bôi trơn sẽ qua vỏ lốc máy một lần nữa được lọc các tạp chất có trong dầu. 4. Chức năng của dầu máy:
Có 5 chức năng chính:
a. Bôi trơn:
Trên bề mặt chi tiết có các nhấp nhô nhỏ mặc dù bề mặt chi tiết đã nhẵn bóng. Khi hai chi tiết kim loại tiếp xúc với nhau thì các nhấp nhô này sẽ tạo ra ma sát. Màng dầu giúp hai chi tiết không tiếp xúc trực tiếp với nhau và làm chúng hoạt động nhẹ nhàng. b. Làm kín:
Thậm chí động cơ được chế tạo chính xác vẫn còn các khe hở nhỏ giữa piston và xi lanh và sẽ gây ra lọt khí cháy. Màng dầu sẽ hạn chế điều này bằng cách làm kín các khe hở nhỏ. c. Làm mát:
Dầu làm mát từng chi tiết trong động cơ, đặc biệt đầu quy lát và khu vực xung quanh piston tại đỉnh piston nhiệt độ lên tới 300°C và váy của nó tới 160°C tùy thuộc từng Model dầu phun dưới váy và làm mát piston tương tự như vậy dầu cũng làm mát các đĩa ma sát và đĩa ly hợp nó bị nóng lên khi bị trượt. Dầu đặc biệt hữu ích trong việc làm mát đầu quy lát d. Làm sạch:
Các muội cacbon bị bám do nhiên liệu cháy không hết trong buồng đốt lọt xuống, bụi từ bên ngoài kết hợp bám vào chi tiết ảnh hưởng tới khả năng là mát và ăn mòn chi tiết, dầu tẩy rửa các chất này và đưa ra ngoài khi chúng ta thay dầu giúp cho động cơ sạch. e. Ngăn ngừa rỉ sét:
Axit sinh ra trong quá trình cháy kết hợp với hơi nước trong không khí và hòa trộn với nhau trực tiếp tiếp xúc với kim loại và ăn mòn. Dầu được phủ lên bề mặt chi tiết của động cơ và ngăn ngừa ăn mòn trực tiếp bề mặt chi tiết để chống rỉ sét. 2. Yêu cầu về dầu máy:
a. Duy trì độ nhớt thích hợp:
Độ nhớt của dầu cao có khuynh hướng giảm sự tiếp xúc trực tiếp của bề mặt kim loại với nhau và do đó sẽ giảm mòn. Tuy nhiên nếu độ nhớt quá cao sẽ cản trở chuyển động đó là lý do làm động cơ khó khởi động. Một mặt khác độ nhớt thấp thì giúp động cơ khởi động tốt khi nguội nhưng tăng xu hướng tiếp xúc trực tiếp của bề mặt kim loại khi nhiệt độ động cơ tăng cao và như vậy lại tăng mòn chi tiết. Do đó dầu động cơ đòi hỏi phải thỏa mãn nhiều mức độ, độ nhớt giảm ít khi nhiệt độ cao nhưng đồng thời độ nhớt cũng không tăng nhiều khi ở nhiệt độ thấp. b. Có thuộc tính tẩy rửa:
Cacbon, nhiên liệu không cháy hết, hơi ẩm và các loại oxít khác nhau hòa trộn trong hộp máy và đồng thời cả dầu máy bị phá hủy các thành phần và làm đặc quánh với các ôxít khi bị nóng nếu lớp này dầy lên thì sẽ lám tắc lọc dầu và cản trở dầu lưu thông và đó là lý do làm hư hỏng, làm sạch các cặn bám này là một yêu cầu của dầu. c. Trung hòa Axit:
Axits có trong gốc dầu và nhiên liệu lọt từ buồng cháy là nguyên nhân ăn mòn kim loại. Nhiên liệu diesel cũng chứa gốc sun phua nó sẽ phá hủy thành axít khi bị đốt cháy không chỉ có nguyên nhân ăn mòn mà còn là nguyên nhân gây hư hỏng. Tính chất trung hòa axít bằng kiềm là cần thiết đối với dầu.Tính kiềm sẽ phản ứng với axít và tạo chúng ít ăn mòn nếu tính kiềm kém thì tính axit sẽ tăng d. Ổn định tốt về oxi hóa:
Dầu động cơ sẽ dần bị ôxi hóa khi tiếp xúc với nhiệt độ cao của piston và xi lanh cũng như oxi trong nhiên liệu đốt cháy khi bị ô xi hóa chúng sẽ tạo ăn mòn và giảm chất lượng dầu, gây hư hỏng chất chống oxi hóa được đưa vào trong dầu để ngăn ngừa quá trình này do dầu cần phải có sự ổn định tốt về oxi hóa tất nhiên gốc dầu cũng được tinh lọc tốt. e. Giảm khả năng mài mòn:
Động cơ càng cải tiến thì tốc độ càng nhanh các chi tiết máy móc sẽ chuyển động nhanh và mạnh hơn. Piston và xéc măng tiếp xúc với xi lanh, cam và gối cam cũng như cò mổ sẽ bị mòn bởi ma sát, dầu phải giảm được vấn đề này đấy là nhiệm vụ chính của dầu. f. Hạn chế sự ăn mòn:
Cặn bẩn như các bon và o xít vào hộp máy từ buồng đốt, hơi nước và giảm chất lượng của dầu ăn mòn dần động cơ và cuối cùng là rỉ sét. Dầu phải ngăn ngừa tẩy rửa chác chất này khỏi bề mặt chi tiết kim loại và ngăn ngừa ăn mòn. Đặc biệt xăng không cháy hết và hơi nước do đó dầu cần có khả năng này. II – Phương pháp kiểm tra và xử lý dầu thải:
1. Phương pháp kiểm tra:
Dầu được bơm tới các phần của động cơ khi nó hoạt động, nên mức dầu ở cácte luôn thấp hơn so với khi động cơ không hoạt động. Mức dầu cũng thấp hơn khi động cơ hoạt động ở tốc độ cao so với tốc độ cầm chừng. Khi động cơ ngừng hoạt động thì dầu bắt đầu hồi về bể chứa dầu.
Để điều chỉnh đúng tốc độ cầm chừng, làm ấm động cơ ở tốc độ cầm chừng, sau đó tắt máy, kiểm tra mức dầu sau một thời gian, thông thường khoảng 2 hay 3 phút sau khi tắt máy. Cần theo chỉ dẫn với từng đời xe qua sách hướng dẫn bảo trì.
Phương pháp kiểm tra khác nhau với các xe có hệ thống làm mát dầu bằng khí ở các te khô. Vì vậy luôn dùng phương pháp kiểm tra đúng 2. Điều chỉnh mức dầu:
Những chất bẩn trong dầu không chỉ nhanh làm hỏng lọc dầu, mà nó còn làm hỏng bể chứa dầu. Để tránh các chất bẩn hòa trộn với dầu, không sử dụng dầu đã qua sử dụng.
Khi điều chỉnh mức dầu chú ý không đổ tràn dầu qua vạch giới hạn cao nhất. Với những xe có cửa sổ kiểm tra mức dầu trong mọi trường hợp dầu không thể chảy ra khi chưa nới lỏng bu lông xả dầu.
Mặc dù mức dầu vượt qua mức cho phép 1 mm hay 2 mm không gây ra các lỗi chính nhưng chúng ta phải điều chỉnh đúng mức dầu. Nếu dầu vượt quá mức cho phép có thể sử dụng xy lanh như dưới để hút bớt dầu ra.
3. Những thắc mắc về dầu:
a. Mức dầu quá cao:
Khi có quá nhiều dầu thì bộ truyền động và vách máy chịu áp lực của dầu nhiều hơn, đồng thời lớp màng dầu cũng dày hơn điều này gây cản trở động cơ. Nhiều dầu ở lọc gió có thể gây tắc lọc gió và gây ra các lỗi về động cơ. Ngoài ra mức dầu còn tăng theo nhiệt độ vì vậy làm cho công suất động cơ giảm xuống.
b. Mức dầu quá thấp:
Mức dầu quá thấp làm cho động cơ cháy. Nó rất dễ cháy với những đệm bằng kim loại có dính dầu, làm nhanh chóng hư hỏng động cơ.
c. Dầu bẩn:
Khi máy tắt liên tục trong khi dầu không đủ nóng thì hơi ẩm từ không khí ngưng tụ lại và tích tụ trong dầu. Nước không hòa tan trong dầu, vì vậy làm cho dầu xuất hiện màu trắng sữa. Nếu số lượng hòa tan nhỏ thì không gây ra vấn đề gì. Tuy nhiên, động cơ càng nhỏ thì mức độ tăng mức dầu càng cao, điều này làm cho sự bôi trơn không đúng do mức dầu quá cao. Ở nhiệt độ 100°C hay lớn hơn, Nước sẽ bốc hơi.
d. Dầu loãng:
Khi động cơ hoạt động trong thời gian ngắn rồi dừng lại khi mức dầu còn chưa đủ nóng thì xăng bám vào bề mặt xy lanh rửa sạch dầu, vì vậy làm giảm độ nhớt của dầu và tăng thể tích dầu.
e. Chất phụ gia không phù hợp:
Để bổ sung vào những đặc tính của dầu nhiều loại phụ gia đã có rất nhiều trên thị trường. Hầu hết chất phụ gia được thiết kế với động cơ xe 4 bánh, đó là các chất giảm ma sát. Sử dụng những chất phụ gia này có thể làm trượt ly hợp.
f. Khi dầu thiết kế cho xe máy (xe mô tô) được sử chụng cho động cơ xe 4 bánh:
Nó sẽ gây hiện tượng cháy động cơ. Thậm chí khi chạy với tốc độ thấp và không có tải trọng thì xe sẽ không vượt quá được 100 km.
Lý do: Dầu được thiết kế cho xe motor như có khả năng đốt cháy nếu dùng có xe 4 bánh thì có thể xuất hiện vân đề sau:
– Độ nhớt không thay đổi theo nhiệt độ. Khi nóng thì độ nhớt thấp, khó hình thành màng dầu
– Khi nóng, phản ứng oxy hóa dễ dàng tạo ra. Những chất bẩn màu đen sẽ đông lại và làm tắc ở phía trong động cơ, ngăn cản sự lưu thông của dầu
g. Hòa trộn các loại dầu của các nhà sản xuất khác nhau:
Về cơ bản, điều này không được phép. Những tính năng làm sạch và chống oxy hóa bị giảm xuống khi hòa trộn.
Lý do: Nó phá hủy cân bằng của những chất phụ gia như chất chống oxy hóa và chất làm sạch, do vậy gây ra các phản ứng hóa học và gây trở ngại đối với hiệu quả của dầu. Tuy nhiên điều này không phải đúng đối với hầu hết tất cả các trường hợp, bởi vì không ai làm các thử nghiệm về nó. Trừ khi những trường hợp đặc biệt, còn nói chung các nhà sản xuất không nghiêm ngặt trong việc kiểm tra tính tương thích của sản phẩm của họ với các nhà sản xuất khác.
4. Xử lý dầu thải:
Chúng ta hãy quan sát dầu ở xe máy và ô tô được tái chế như thế nào. Quy trình diễn ra như sau:
A – Thu gom và vận chuyển dầu đã qua sử dụng
B – Xử lý trung gian như tách bằng nước, tái sinh, trung hòa, đốt cháy
C – Cuối cùng là quá trình xử lý những chất bẩn, cặn
Quy trình có thể mô tả bằng sơ đồ sau: Qua quá trình nghiên cứu và thảo luận về đề tài này, chúng ta đã nhận thấy tầm quan trọng của việc thực hiện các cuộc thay dầu đúng cách và định kỳ để bảo vệ động cơ và đảm bảo sự an toàn khi di chuyển trên đường. Việc sử dụng loại dầu phù hợp cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tối ưu hóa hiệu suất và tuổi thọ của động cơ. Đồng thời, việc thay dầu xe máy đúng cách cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường thông qua việc loại bỏ dầu cũ một cách an toàn và hợp pháp.
